Έγινε τώρα η Πληροφορική «πραγματική επιστήμη» (science);

Με αφορμή πρόσφατο άρθρο του Communications of the ACM, διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι μόλις τα τελευταία 25 χρόνια η Επιστήμη Υπολογιστών άρχισε να γίνεται αποδεκτή ως «πραγματική επιστήμη», εξέλιξη που κορυφώθηκε το 2024 με την απονομή δύο Νόμπελ σε εργασίες που βασίζονται καθοριστικά σε υπολογιστικά και αλγοριθμικά μοντέλα.

Ο ισχυρισμός αυτός είναι προκλητικός, εν μέρει αληθής, αλλά και επικίνδυνα απλουστευτικός. Η Επιστήμη Υπολογιστών δεν απέκτησε επιστημονική υπόσταση τον 21ο αιώνα. Την είχε ήδη από τα μέσα του 20ού. Η θεωρία υπολογισιμότητας, οι μηχανές Turing, η έννοια του αλγορίθμου, η ανάλυση πολυπλοκότητας, οι τυπικές γλώσσες και οι αποδείξεις ορθότητας συνιστούν ένα πλήρες επιστημονικό σώμα γνώσης με αυστηρότητα συγκρίσιμη –και συχνά ανώτερη– από αυτή πολλών καθιερωμένων επιστημών. Αν η Πληροφορική δεν αναγνωριζόταν πάντα ως «πραγματική επιστήμη», αυτό δεν οφειλόταν σε επιστημονική ανεπάρκεια, αλλά σε θεσμική και πολιτισμική καθυστέρηση κατανόησης του τι είναι επιστήμη.

Για δεκαετίες, το κυρίαρχο πρότυπο επιστημονικότητας ήταν πειραματοκεντρικό και φυσικοκεντρικό. Η Πληροφορική θεωρήθηκε «τεχνολογία», «μηχανική», «εργαλείο» — όχι επειδή δεν παρήγε θεωρία, αλλά επειδή παρήγε λόγο επιτελεστικό: αλγόριθμους που δεν περιγράφουν απλώς τον κόσμο, αλλά τον κάνουν να λειτουργεί. Η επιστημονική κοινότητα δυσκολεύτηκε να αποδεχθεί ότι:

• η προσομοίωση μπορεί να είναι ισότιμη με το πείραμα,

• ο αλγόριθμος μπορεί να είναι εξηγητικό μοντέλο,

• η πληροφορία μπορεί να είναι θεμελιώδης έννοια και όχι παράγωγο της ύλης.

Αυτό που άλλαξε τα τελευταία 25 χρόνια δεν είναι η επιστημονικότητα της Πληροφορικής, αλλά η εξάρτηση όλων των άλλων επιστημών από αυτήν. Η φυσική, η χημεία, η βιολογία και η ιατρική πέρασαν από την αναλυτική λύση στην υπολογιστική, από το κλειστό μοντέλο στο δεδομενοκεντρικό, από τη θεωρία χωρίς υπολογισμό στη θεωρία ως υπολογισμό. Όταν η πρόβλεψη της δομής πρωτεϊνών, η κατανόηση πολύπλοκων συστημάτων ή η μοντελοποίηση του εγκεφάλου γίνονται αδύνατες χωρίς αλγορίθμους και υπολογιστική μάθηση, τότε η Πληροφορική παύει να είναι «υποστηρικτική» επιστήμη και γίνεται εννοιολογικός πυρήνας.

Η απονομή Νόμπελ σε εργασίες που βασίζονται σε τεχνητά νευρωνικά δίκτυα και υπολογιστικά μοντέλα δεν σημαίνει ότι η Πληροφορική «μπήκε» στις φυσικές επιστήμες (sciences). Σημαίνει ότι οι φυσικές επιστήμες μπήκαν σε μια υπολογιστική φάση της ιστορίας τους. Το γεγονός ότι αυτές οι διακρίσεις απονέμονται σε κατηγορίες όπως Φυσική ή Χημεία, και όχι στην ίδια την Πληροφορική, αποκαλύπτει το πραγματικό πρόβλημα: οι θεσμοί δεν έχουν ακόμη προσαρμοστεί στη νέα επιστημονική πραγματικότητα.

Η Πληροφορική δεν ζητά πια αναγνώριση. Έχει καταστεί το υπόβαθρο πάνω στο οποίο λειτουργεί η σύγχρονη επιστήμη. Αν κάτι «αναγνωρίστηκε» τα τελευταία 25 χρόνια, δεν είναι η αξία της Πληροφορικής, αλλά το γεγονός ότι: δεν υπάρχει πλέον επιστήμη χωρίς υπολογιστική σκέψη.

Και αυτό δεν είναι απλώς μια επιστημολογική εξέλιξη. Είναι μια βαθιά πολιτισμική μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τι σημαίνει γνώση, εξήγηση και επιστημονική αλήθεια.