Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017

Τον αντρειωμένο μην τον κλαις...

Στεναχωριέμαι όταν διαβάζω εδώ κι εκεί σχόλια καλών φίλων για τα "λάθη του λαού" τις αμαρτίες Μεγάλων Ελλήνων (Μακρυγιάννης, Βελουχιώτης...) χωρίς συναίσθηση ότι αφενός "ουδείς αναμάρτητος" και αφετέρου ότι το ανάστημα ενός Μεγάλου δεν κρίνεται από τα λάθη του αλλά από την ικανότητά του να τα ξεπερνά. Ξεχνούν αυτό που είπε ο Λαός μας εδώ στην Κρήτη:

Τον αντρειωμένο μην τον κλαις, όσο κι αν αστοχήσει
μα αν αστοχήσει μια και δυο πάλι αντρειωμένος θα ΄ναι,
πάντά ν' η πόρτα του ανοιχτή κι τάβλα ντου στρωμένη
και τα΄αργυρό του το σκαμνί όμορφα στολισμένο
και καρτερεί τσι φίλους του.

Το μεγαλείο του λαού μας, φαίνεται, κατά τη γνώμη μου, στις ιστορικές εκείνες στιγμές που κόντρα σε κάθε λογική και υπολογισμό, λέει το μεγάλο ΟΧΙ και τα βάζει με κάθε λογής θηρία... Γι΄ αυτό και το ΟΧΙ της 5ης Ιουλίου 2015 ήταν μια απόδειξη ότι και σήμερα, αυτός ο λαός, διατηρεί ακόμη επαφή με την ψυχή του... Πιο πολύ, όμως, από τις ιστορικές αυτές στιγμές, το μεγαλείο του λαού μας είναι (ήταν) ορατό στον τρόπο που ζει. Στον τρόπο με τον οποίο μέχρι πρόσφατα αποτύπωνε τις μεταφυσικές του πεποιθήσεις φιλοτεχνώντας καθημερινά χρηστικά αντικείμενα. Θυμάμαι η μάνα μου, όταν πήγα στην πρώτη δημοτικού, μου κέντησε ένα κάλυμα για το αναγνωστικό (δεν μας έδιναν τότε πολλά βιβλία) αντί να αγοράσει κάποιο έτοιμο... Έτσι έκαναν κάποτε οι Έλληνες. Έβαζαν την προσωπική καλαίσθητη μεταφυσική σφραγίδα στο καθετί. Επιστρατεύοντας ότι έβρισκαν γύρω τους.

Μετασχηματίζοντας το ευτελές σε τύπο αιωνίων αξιών! Αυτές τις αξίες καλούμαστε να ανακτήσουμε και να τις αναδείξουμε σε οδηγό της καθημερινότητάς μας. Να ανακτήσουμε την φιλοκαλία και την φιλαλληλία των πατεράδων και των παππούδων μας. Και τότε, θα έρθει και η γενικότερη αλλαγή που όλοι επιδιώκουμε. Ή μάλλον, θα έχει ήδη έρθει μέχρι τότε καθώς η πορεία επαν-ελληνοποίησής μας είναι μια πορεία παράλληλη με την αναγέννηση της ίδιας της Ελλάδας.

Παρατηρώ τα τελευταία χρόνια, εδώ στην Κρήτη, μια τάση των νέων μας να επανασυνδεθούν με την παράδοσή μας. Μια τάση που έχει ως βασικό ποιοτικό της χαρακτηριστικό την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η σύγχρονη τεχνική σε όλες τις εκφάνσεις της σε συνδυασμό με μία επιθυμία ουσιαστικής συνομιλίας με άλλες παραδόσεις, ιδιαίτερα της Μεσογείου αλλά και της Μέσης Ανατολής και παραπέρα. Βλέπω διαρκώς να αυξάνουν τα εργαστήρια κατασκευής μουσικών οργάνων, να επανέρχονται στις παραδοσιακές ορχήστρες όργανα αγαπητά στους παλαιούς μας που είχαν ξεχαστεί και να ξεφεύγουμε από τη μονοκαλλιέργεια της λύρας και του λαγούτου. Βλέπω ακόμη μια τάση στους νέους να στρέφονται σε νέες μορφές καλλιέργειας της γης, να αναζητούν τοπικούς σπόρους, να ερευνούν, να παράγουν προϊόντα εκλεκτά. Βλέπω επίσης νέους να επιστρέφουν στα χωριά, να αναπαλαιώνουν με ευαισθησία πατρογονικά σπίτια, να ζουν αρμονικά με τους "ξένους" που έχουν επιλέξει την Κρήτη για τη μόνιμη διαμονή τους. Πολλοί μικροί δημιουργικοί και ελπιδοφόροι θύλακες που διαρκώς πολλαπλασιάζονται και σιγά σιγά δικτυώνονται μεταξύ τους σχηματίζοντας τις πρώτες νησίδες μια Ελληνικής Ευτοπίας.

Είναι, νομίζω, χρέος καθενός μας να εντοπίσει τέτοιους θυλάκες, να συμβάλει στη δημιουργία κι άλλων νησίδων προάγοντας τη διασύνδεσή τους ώστε σύντομα να μετασχηματίσουμε τη χώρα μας σε ένα συμπαγές και αρραγές δημιουργικό οικοσύστημα. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, έχει τη μεγαλύτερη σημασία και όχι να καταναλώνουμε τη ζωή μας μπροστά στο χαζοκούτι καταπίνοντας την τρομοκρατία και την ψευτιά των ΜΜΕ.

Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2017

Όταν η γελοιογράφοι σπέρνουν την κατάθλιψη...

Πολλές φορές διακρίνουμε τα "λόγια" από τα "έργα" απορρίπτοντας τους πολυλογάδες και θαυμάζοντας τους δημιουργικούς ανθρώπους. Κι όμως: Η γλώσσα, ο λόγος, οι λέξεις, μπορούν να γίνουν μέσο για να κάνουμε πράγματα! Ενάρετα ή αμαρτωλά... Ο θυμόσοφος λαός μας το έχει έξοχα κωδικοποιήσει: Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα τσακίζει!

Διαβάζοντας διάφορα άρθρα κατά καιρούς από ανθρώπους που εκτιμώ διαπιστώνω μια τάση να απευθύνονται όλοι στο λαό είτε για να τον ενημερώσουν για το πλήρες αδιέξοδο είτε για να τον εξορκίσουν να κάνει κάτι (το τι σπανίως το λένε το πώς ποτέ δεν το αποκαλύπτουν...). Περιγράφουν με τα πιο μελανά χρώματα την πραγματικότητα και μετά σιωπή... Διερωτώμαι: Άραγε, έχουν συναίσθηση ότι απλώς διασπείρουν την κατάθλιψή τους χωρίς καν να αναρωτιούνται γιατί τους δίνουν βήμα τα μέσα εκείνα που κατά τεκμήριο ενορχήστρωσαν τη σημερινή εθνική μας κακοφωνία;

Το πράγμα παίρνει άλλη διάσταση όταν τέτοια πρόσωπα είναι ταγμένα για χρόνια στην υπηρεσία του εθνικού μας χαμόγελου. Μιλώ για τους γελοιογράφους... Πρόσωπα που έχουν αποδείξει ότι μπορούν να σπάσουν ακόμη και το απόλυτο σκοτάδι δημιουργώντας χαραμάδες φωτός με τις γελοιoγραφίες τους. Έχουν μεγάλη ευθύνη αυτά τα πρόσωπα διότι κρατούν στο χέρι τους κυριολεκτικά το μόνο όπλο που απέμεινε στον Έλληνα: το χαμόγελο...

Κανένας πόλεμος δεν κερδίζεται από τους "αδύνατους" παρά μόνο "με το χαμόγελο στα χείλη"! Πόσο μάλλον ο ψυχολογικός πόλεμος που υφίσταται η χώρα και ο λαός μας εδώ και χρόνια. Προσωπικά οριοθετώ την εκκίνησή του στο 1999, τη χρονιά του παλλαϊκού ΟΧΙ στον εξευτελισμό της ελληνικής αξιοπρέπειας με την παράδοση Οτσαλάν και την παροχή διευκολύνσεων για τον ανηλεή βομβαρδισμό του αδελφού Σερβικού λαού. Από τότε μπήκε σε εφαρμογή το σχέδιο που βλέπουμε έκτοτε να υλοποιούν τα σύγχρονα SS των χρηματοσυμμοριτών. Κι ο λαός μας, με όσο χαμόγελο του έχει απομείνει στα χείλη, συνεχίζει τα ΟΧΙ του! Με ορόσημα το ΟΧΙ των Κυπρίων το 2004 και ημών των Ελλαδιτών το 2015!

Όμως, για να κάνω κατανοητή την κριτική που επιθυμώ να απευθύνω στους γελοιγράφους μας, χρειάζεται μια επισήμανση που αφορά τη λειτουργία του λόγου ως μέσου για να κάνουμε πράγματα: Ο Ώστιν ανέλυσε πρώτος, στο "How to do things with words", ένα κλασικό βιβλίο της φιλοσοφίας του εικοστού αιώνα, την πρακτική διάσταση του ίδιου του λόγου -τους λόγους που οι ίδιοι είναι έργα. Όταν υποσχόμαστε, όταν ορκιζόμαστε, όταν διατάσσουμε, προειδοποιούμε, στοιχηματίζουμε... δεν περιγράφουμε αλλά πράττουμε, δεν αποτυπώνουμε ένα πράγμα, αληθώς ή ψευδώς, αλλά κάνουμε, παράγουμε ένα πράγμα, εύστοχα ή άστοχα.

Η πρακτική (εκ της πράξεως) αυτή διάσταση του λόγου τον καθιστά, όταν πληρούνται συγκεκριμένες συνθήκες, "επιτελεστικό". Δηλαδή, λόγο με τον οποίο κάνουμε πράγματα.
Υπάρχουν, βεβαίως, μορφές λόγου των οποίων η επιτελεστική διάσταση είναι πασίδηλη και παγκοίνως γνωστή. Κατεξοχήν τέτοιος ο λόγος του Νόμου είτε κανονιστικός είτε δικανικός. Όπως και ο λόγος της Εκτελεστικής Εξουσίας όπως μαρτυρεί και το όνομά της. Άλλες φορές πάλι, ο επιτελεστικός λόγος λαμβάνει τεχνολογική μορφή. Χαρακτηριστική η περίπτωση του λογισμικού, το ψηφιακού επιτελεστικού λόγου. Κάποιες άλλες φορές, ο επιτελεστικός λόγος εκφέρεται καλλιτεχνικά: ως εικαστικό έργο, ποίημα, μυθιστόρημα, γελοιογραφία.


Θα πρέπει κάποιος να έχει θητεύσει σε κάποια μορφή επιτελεστικού λόγου για να συνειδητοποιεί τις λεπτές αποχρώσεις μεταξύ της επιτελεστικής και της διαπιστωτικής του διάστασης. Άλλο να κάνω πράγματα με λέξεις, εικόνες, ήχους και άλλο να διαπιστώνω/περιγράφω μια πραγματικότητα (αντικειμενική ή υποκειμενική ή και φανταστική...). Εφόσον για τον "κοινό θνητό" η επιτελεστική διάσταση δεν μπορεί εν τέλει να απομονωθεί από την διαπιστωτική (ιδίως όταν αναφερόμαστε στον καθημερινό λόγο, γραπτό ή προφορικό), ο Ώστιν προσφεύγει στην τριχοτόμηση λεκτικό-ενδολεκτικό-περιλεκτικό, προχωρώντας έτσι σε μια καλά θεμελιωμένη "αλλαγή παραδείγματος", η οποία δεν καταργεί το αρχικό πλαίσιο, αλλά το εντάσσει σε ένα άλλο ευρύτερο, κάτι που θα μπορούσε να ιδωθεί ως πρότυπο για την ορθολογική αλλαγή εννοιολογικών πλαισίων γενικά. Ειδικότερα, εξηγεί ότι με κάθε εκφορά μας επιτελούμε τριών ειδών ενεργήματα: εκφέρουμε φράσεις με σημασία και αναφορά (λεκτικό ενέργημα, όταν, π.χ. πούμε «αυτός το έκανε»), επιτελούμε πάντα κάτι με αυτές (ενδολεκτικό ενέργημα: κατηγορούμε κάποιον ότι το έκανε), και επιφέρουμε και άλλα αποτελέσματα γύρω μας με τις εκφορές μας (περιλεκτικό ενέργημα: καταδικάζεται και φυλακίζεται κάποιος για κάτι).

Μια γελοιογραφική διαπίστωση, μέσα απο τον "παραλογισμό" της, την ανατροπή των συμβατικών κανόνων της λογικής, προκαλεί το γέλιο και δίνει μια θετική διέξοδο στην απόγνωση του δέκτη. Λειτουργεί ως επιτελεστικός ανατρεπτικός λόγος! Γι΄ αυτό και είναι πολύτιμη αυτή η μορφή τέχνης στις μέρες που ζούμε. Ας το έχουν υπόψη τους οι γελοιογράφοι μας και ας βοηθήσουν με τον ενδεδειγμένο τρόπο το λαό να σταθεί στα πόδια του για να κάνει το επόμενο βήμα. Έχουμε χορτάσει από μαύρες αναλύσεις. Φωτεινές χαραμάδες θέλουμε για να καταλάβουμε τι συμβαίνει και να πορευθούμε στο μέλλον. Για να έχουμε μέλλον...