Τα φαινόμενα ενδοσχολικής βίας και η γενικότερη κοινωνική κατάσταση: Ο λόγος στον Κορνήλιο Καστοριάδη...

Μεγάλη συζήτηση γίνεται τις τελευταίες μέρες για ορσμένα φαινόμενα νεανικής βίας και των "μέτρων" που μελετά το Υπουργείο Παιδείας για την αντιμετώπισή τους. Δεν θα ασχοληθώ καθόλου με τις ενδεχόμενες πολιτικές σκοπιμότητες μια τέτοιας συζήτησης γιατί θεωρώ ότι εύκολα μπορεί να τις κατανοήσει ο σύγχρονος Έλληνας έχοντας ζήσει στο πετσί του την εμπειρία από άλλες πρόσφατες περιπτώσεις πολιτικής και κοινωνικής μηχανικής (social engineering / political engineering) στη χώρα μας. Αυτές οι μεθοδολογίες, βεβαίως, τροφοδοτούνται και καθίστανται ιδιαίτερα ελκυστικές σε κάθε εξουσία και από τις δυνατότητες που παρέχουν τα νέα μέσα (ψηφιακές τεχνολογίες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.λ.π.).

Θα εστιάσω στις κοινωνικές προϋποθέσεις των φαινομένων νεανικής βίας και κατά πόσο θα μπορούσε το σχολείο να λειτουργήσει ως κυματοθραύστης των ευρύτερων φαινομένων ανομίας και πλήρους αποενοχοποίησης της βίας που βλέπουμε να εκτυλίσονται τις τελευταίες δεκαετίες στις διεθνείς σχέσεις αλλά και στην ίδια τη λειτουργία των σύγχρονων κοινωνιών. Και κάτι χειρότερο: Στην προβολή της ανομίας και της βίας ως θεμιτού, αν όχι και επιθυμητού τρόπου της επίλυσης των αντιφάσεων/συγκρούσεων που συνεπάγεται η κοινωνική συμβίωση μέσα από το σύγχρονο πολιτισμό (οπτικοακουστικές παραγωγές, ηλεκτρονικά παιχνίδια, τηλεόραση).

Σε μια συνέντευξη που είχε δώσει ο Κορνήλιος Καστοριάδης (https://youtu.be/I1ouePjBA1w) είχε περιγράψει τη σχέση εκπαίδευσης και γενικότερης κοινωνικής κατάστασης ως εξής:

"Θα έλεγα πρώτα πρώτα ότι δεν μπορούμε να χωρίσουμε την εκπαίδευση από τη συνολική κοινωνική κατάσταση.  Ο μακαρίτης και καημένος ο Πλάτων έλεγε ήδη ότι ακόμη και οι τοίχοι της πόλης εκπαιδεύουν τους ανθρώπους. Και νομίζω ότι αυτό είναι μια τρομερά σημαντική και βαριά αλήθεια.  Η εκπαίδευση ενός ανθρώπου, η παιδεία ενός ανθρώπου, αρχίζει από την ηλικία μηδέν και φτάνει ως την ηλικία ωμέγα, δηλαδή ως τη στιγμή που θα πεθάνει. Συνεχώς διαμορφώνεται αυτός ο άνθρωπος.  Διαμορφώνεται από τι; Διαμορφώνεται από όλα όσα προσλαμβάνει, από όλα όσα είναι γύρω του. 

Λοιπόν, τι διαμόρφωση υφίστατο ένας αρχαίος Αθηναίος περπατώντας, βλέποντας την Ακρόπολη, την Αγορά, τη Στοά κ.λ.π. κ.λ.π. και τι διαμόρφωση υφίσταται ένας σημερινός Αθηναίος ζώντας μέσα σε αυτό το φρικτό τερατούργημα που λέγεται σήμερα Αθήνα και που έγινε τερατούργημα μέσα σε 40 χρόνια δυνάμει όλων των μεγαλοφυών πολιτικών μας, δεν είναι έτσι; Ή, τι διαμόρφωση υφίστατο ένας αρχαίος Αθηναίος βλέποντας ταγωδίες στο Θέατρο του Διονύσου και τι διαμόρφωση υφίσταται σήμερα ένας άνθρωπος βλέποντας τις διαφημίσεις της τηλεόρασης;

Για να υπάρξει πραγματική εκπαίδευση με την αυστηρή έννοια του όρου υπάρχει μια βασική προϋπόθεση: είναι ότι αυτή η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται αντικείμενο επένδυσης και πάθους και από τους εκπαιδευτές και από τους εκπαιδευόμενους. Και για να τα πω καθαρά αν δεν υπάρχει έρωτας μες την εκπαίδευση δεν υπάρχει εκπαίδευση. Εάν κάποιος μαθαίνει κάτι μέσα στο σχολείο είναι διότι διαδοχικά τουλάχιστον ένα καθηγητή σε κάποια τάξη, και στο πανεπιστήμιο ακόμα, τον ερωτεύεται και τον ερωτεύεται διότι βλέπει ότι ο ίδιος ο καθηγητής είναι ερωτευμένος με αυτό που διδάσκει.

Λοιπόν, για να τα πω επίσης καθαρά και για να γίνω πλήρως απεχθής σε αυτούς που με ακούνε, σήμερα οι εκπαιδευτικοί ασχολούνται με τις επαγγελματικές τους διεκδικήσεις, οι οικογένειες ασχολούνται με το να πάρει το παιδί ένα χαρτί, και τα παιδιά ασχολούνται με ο,τιδήποτε άλλο εκτός από την επένδυση των πραγμάτων που μαθαίνουνε. Λοιπόν, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει εκπαίδευση.

Στη Γαλλία αλλάζουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα κάθε ένα χρόνο, και το σύστημα κ.λ.π. κ.λ.π. Κάθε Υπουργός της Παιδείας αλλάζει και κάθε χρόνο πάει και χειρότερα το πράμα. Γιατί; Διότι δεν μπορούν να αλλάξουν ούτε καν είναι ικανοί να σκεφτούν πού είναι το πραγματικό πρόβλημα. Το πραγματικό πρόβλημα είναι αυτός ό έρωτας των παιδιών γι αυτόν που τους διδάσκει και γι' αυτά τα οποία διδάσκει. Του διδάσκοντος για τα παιδιά και γι' αυτά τα οποία διδάσκει ο ίδιος και της οικογένειας η οποία επενδύει για όλα αυτά τα πράγματα. 

Για να υπάρξουν όλα αυτά πρέπει να υπάρξει μια άλλη στάση απέναντι στη ζωή και στη γνώση και όχι απλώς η στάση ότι πηγαίνουμε στο σχολείο για να πάρουμε το καλύτερο δυνατό χαρτί που θα κάνει μετά να έχουμε το καλύτερο δυνατό επάγγελμα ή να βγάλουμε τα περισσότερα δυνατά λεφτά. Όσο υπάρχει αυτή η νοοτροπία θα υπάρχει μια συνεχής χειροτέρευση, όπως τη βλέπουμε και σε χώρες όχι σαν την Ελλάδα αλλά και σε μια χώρα όπως η Γαλλία που έχει τεράστια ισχυρές δομές παραδοσιακές από δέκα αιώνες και ιδίως στο θέμα της εκπαίδευσης όπου βλέπει κανείς τη συνεχή φθορά των λυκείων, δηλαδή των γυμνασίων εκεί πέρα, και των εκπαιδευτικών και των μαθημάτων που διδάσκονται και των παιδιών και των οικογενειών. Και αυτό είναι όλο το κοινωνικοϊστορικό ρεύμα."

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω διαπιστώσεων, οφείλουμε να είμαστε απολύτως απαισιόδοξοι σε επίπεδο γενικής πολιτικής ή, αν το προτιμάτε, γενικής κοινωνικής κατάστασης, όπως αναφέρει ο Κορνήλιος Καστοριάδης χαρακτηρίζοντας το φαύλο κύκλο της εκπαιδευτικής κατάρρευσης ως "κοινωνικοϊστορικό ρεύμα". Ωστόσο, ακριβώς μέσα από την ίδια λογική και την επισήμανση της σημασίας, έστω και με τη μορφή εξαιρέσεων, της ύπαρξης εκπαιδευτικών που είναι πραγματικά ερωτευμένοι με τα παιδιά και την παιδεία, για να μεταλαμπαδεύσουν στους νέους τον έρωτα για γνώση, δικαιούμαστε να αισιοδόξουμε: Όσο υπάρχουν τέτοιες εξαιρέσεις πάντα θα υπάρχει το ενδεχομένο κάποια παιδιά να βγουν από το φαύλο κύκλο. Και ίσως να μην είναι τόσο λίγα όσο νομίζει κανείς...

Προσωπικά γνωρίζω πολλά τέτοια παιδιά που τα συναντώ στο Πανεπιστήμιο όπου εργάζομαι. Και είναι πραγματικά ελπιδοφόρο να τα βλέπει κανείς να ανθούν σαν λουλούδια μέσα στην εκπαιδευτική έρημο που έχει, δυστυχώς, κυριεύσει τις σύγχρονες κοινωνικές και τη δική μας. Είναι δείγμα ότι αυτοί οι εκπαιδευτικοί στους οποίους αναφέρεται ο Καστοριάδης, υπάρχουν ακόμη και συντηρούν λίγες μεν, πολύτιμες δε, οάσεις μέσα στην έρημο!

Από την άλλη, κι εμείς ως εκπαιδευτικοί, οφείλουμε, αν πραγματικά βλέπουμε το ρόλο μας ως λειτουργών και όχι ως "επαγγελματιών" να ακολουθήσουμε το δρόμο που περιγράφει ο Καστοριάδης: να αγαπήσουμε πραγματικά το αντικείμενο που διδάσκουμε, όποιο κι αν είναι αυτό, και να μεταδώσουμε αυτή την αγάπη στους μαθητές μας. Κι αν είμαστε, ίσως, γονείς, να εντοπίσουμε τέτοιους εκπαιδευτικούς και να ενισχύσουμε το έργο τους όπως μπορούμε.

Μια τέτοια προσέγγιση, από τα κάτω προς τα πάνω, είναι νομίζω η λύση όχι μόνο στα φαινόμενα της νεανικής βίας αλλά και στις άλλες παθογένειες του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Όσον αφορά τους πολιτικούς μας, δεν ξέρω αν υπάρχει κάποια σύσταση που θα μπορούσα να τους δώσω. Ίσως να ερωτευτούν το λαό που εκπροσωπούν και να μην τον βλέπουν μόνο ως όχλο ψηφοφόρων τον οποίο πρέπει να ποδηγετήσουν για την επανεκλογή τους;

Θα κλείσω με μια στατιστική επισήμανση προσπαθώντας να προλάβω εύλογες αντιρρήσεις στην προσέγγιση που προτείνω: Θεωρώντας ότι μόνο το 2-3% των εκπαιδευτικών έχουν την ποιότητα που ζητά ο Καστοριάδης και υποθέτωντας ότι ένα μέσος μαθητής θα συναντηθεί με 60 εκπαιδευτικούς από το νηπιαγωγείο μέχρι τη Γ΄ Λυκείου κατά μέσο όρο (συνυπολογίζω και τους εκτός σχολείου εκπαιδευτικούς σε φροντιστήρια κ.λ.π.), η πιθανότητας να έχει τουλάχιστον μία φορά την εμπειρία μια εκπαιδευτικής όασης είναι 70-84%! Αν καταφέρουμε, μέσα από την προσωπική μας αυτοβελτίωση εμείς οι εκπαιδευτικοί να ανεβάσουμε αυτό το ποσοστό στο 5% τότε η πιθανότητα αυξάνεται σε 95.5%! Κι αν το πάμε, μέσα από κατάλληλη ενθάρρυνση και των συναδέλφων μας, στο 10%, τότε η πιθανότητα γίνεται σχεδόν βεβαιότητα: 99.83% Ας αναλογιστούμε, λοιπόν, τις ευθύνες μας αλλά και τις δυνατότητές μας και ας πράξουμε ανάλογα!

Πανταχού παρούσα Νοημοσύνη - οι Λόγοι των Όντων

Η Πληροφορική είναι τα Νέα Μαθηματικά, αναμφίβολα. Και μάλιστα, με την αρχαιοελληνική ετυμολογία της λέξης που παράγεται από το ρήμα "μανθάνω", ομόρριζη του "μαθητής". Δεν είναι, δε, τυχαίο ότι ο σύγχρονος υπολογιστής σχεδιάστηκε από τους σκαπανείς των προσωπικών υπολογιστών ως μια "μηχανή για να μαθαίνει κανείς" (https://learn.media.mit.edu/lcl/resources/readings/childrens-machine.pdf). 

Σε πλήρη αρμονία με την ανωτέρω προσέγγιση, η θεωρητική σύλληψη και πρώτη υλοποίηση ψηφιακών υπολογιστών συνδέθηκε, από τον ίδιο το δημιουργό της Επιστήμης μας, με την ικανότητα μίμησης (άρα και μάθησης) της ανθρώπινης νοημοσύνης (https://www.csee.umbc.edu/courses/471/papers/turing.pdf).

Θα πρότεινα να μελετηθούν επισταμένα αμφότερα τα παραπάνω κείμενα. Ιδίως, δε, το δεύτερο. Διότι απαντά, νηφάλια και τεκμηριωμένα, τόσο στον ενθουσιασμό κάποιων περί των πιθανών εφαρμογών της Τεχνητής Νοημοσύνης (και ειδικότερα του λεγόμενου Deep Learning) καθώς και της εφικτότητας του στόχου δημιουργίας Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης, όσο και στον φόβο κάποιων άλλων για τις ενδεχόμενες συνέπειες που θα έχει η άκριτη χρήση αυτών των τεχνικών, οικονομικές και κοινωνικές...

Ο Alan Turing, αν ορθώς τον διαβάζω, δεν παρασύρεται από συναισθηματισμούς, όπως οι ενθουσιώδεις αφενός και οι τρομοκρατημένοι αφετέρου φιλόσοφοι και φιλοσοφούντες περί την Τεχνητή Νοημοσύνη στις μέρες μας. Ακολουθώντας πιστά τους κανόνες συλλογισμού του Ορθού Λόγου τεκμηριώνει γιατί δεν είναι η νοημοσύνη αυτό που διακρίνει τον Άνθρωπο από τους άλλους ζωντανούς οργανισμούς. Ούτε καν την έμβια ύλη από το υλικό της υπόστρωμα. Γι' αυτό και, χωρίς ενδοιασμούς, διατυπώνει την περίφημη "δοκιμασία" του (Turing Test) που μας επιτρέπει, έκτοτε, να διακρίνουμε τις νοήμονες από τις μη νοήμονες οντότητες (φυσικές ή τεχνητές).

Ιδιαίτερη αξία, νομίζω, έχει ο τρόπος με τον οποίο αντικρούει το "θεολογικό επιχείρημα" περί της μη δυνατότητας ύπαρξης σκεπτόμενων μηχανών. Ιδού μια πρόχειρη μετάφραση για όσους ενδιαφέρονται να τον μελετήσουν στη γλώσσα μας καθώς έχει μεγάλο ενδιαφέρον ο τρόπος σκέψης του Turing και πιστοποιεί ότι εκτός από μεγάλος Μαθηματικός και Πρώτος Πληροφορικός, ο θεμελιωτής της Eπιστήμης μας θα μπορούσε να θεωρηθεί και Ορθόδοξος, πραγματικά, Θεολόγος... Γράφει:

Το [θεολογικό] επιχείρημα: 

Η σκέψη είναι συνάρτηση της αθάνατης ψυχής του ανθρώπου. Ο Θεός έχει δώσει μια αθάνατη ψυχή σε όλους άντρα και γυναίκα, και σε κανένα άλλο ζώο ή σε μηχανές. Ως εκ τούτου, κανένα ζώο ή  μηχανή δεν μπορεί να σκεφτεί. 

Η αντίκρουση: 

Δεν μπορώ να δεχτώ κανένα μέρος αυτού, αλλά θα προσπαθήσω να απαντήσω με θεολογικούς όρους. Θα θεωρούσα το επιχείρημα πειστικότερο εάν τα ζώα θεωρούνταν όπως και ο άνθρωπος, γιατί υπάρχει πολύ μεγαλύτερη διαφορά, κατά τη γνώμη μου, ανάμεσα στους ζωντανούς οργανισμούς και την άβια ύλη από ό,τι υπάρχει μεταξύ του ανθρώπου και των άλλων ζώων. Ο αυθαίρετος χαρακτήρας της “ορθόδοξης” άποψης γίνεται σαφέστερος εάν εξετάσουμε πώς μπορεί αυτή να διατυπωθεί από ένα μέλος μιας άλλης θρησκευτικής κοινότητας. Πώς αντιλαμβάνονται οι Χριστιανοί την άποψη των Μουσουλμάνων ότι οι γυναίκες δεν έχουν ψυχές; Αλλά ας αφήσουμε αυτό το σημείο στην άκρη και να επιστρέψουμε στο κύριο επιχείρημα. Νομίζω ότι η το επιχείρημα που αναφέρθηκε παραπάνω συνεπάγεται σοβαρό περιορισμό της παντοδυναμίας του Παντοδύναμου. Είναι παραδεκτό ότι υπάρχουν ορισμένα πράγματα που δεν μπορεί να κάνει όπως να κάνει το αριθμό ένα (1) ίσο με τον αριθμό 2 (δύο), αλλά δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι έχει την ελευθερία να προσδώσει μια ψυχή σε έναν ελέφαντα αν Αυτός θωρήσει ότι έτσι πρέπει να γίνει; Μπορούμε να περιμένουμε ότι αρκεί να ασκήσει αυτή τη δύναμη με μία μετάλλαξη η οποία θα δημιουργούσε έναν ελέφαντα με  κατάλληλα βελτιωμένο εγκέφαλο για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες αυτού του είδους. Ένα επιχείρημα ακριβώς ανάλογης μορφής μπορεί να διατυπωθεί και για την περίπτωση των μηχανών. Μπορεί να φαίνεται διαφορετικό, επειδή είναι πιο δύσκολο να το "καταπιούμε". Αλλά αυτό πραγματικά σημαίνει μόνο ότι πιστεύουμε ότι θα ήταν λιγότερο πιθανό ότι θα θεωρούσε τις συνθήκες κατάλληλες για την παροχή ψυχής, στην περίπτωση των μηχανών. Οι εν λόγω συνθήκες συζητούνται στην υπόλοιπη εργασία. Στην προσπάθεια κατασκευής τέτοιων μηχανών δεν πρέπει να θεωρούμε, ανακριβώς, ότι σφετεριζόμαστε τη δύναμή Του για τη δημιουργία ψυχών, όχι περισσότερο από ό, τι συμβαίνει στην περίπτωση της γέννησης παιδιών: μάλλον είμαστε, σε κάθε περίπτωση, όργανα της δικής Του Θέλησης να παράσχουμε χώρο φιλοξενίας για τις ψυχές που Εκείνος δημιουργεί. 

Ωστόσο, αυτό είναι απλώς αβάσιμος προβληματισμός. Δεν είμαι πολύ εντυπωσιασμένος με τις θεολογικές αντιρρήσεις, όποιες κι αν είναι αυτές, που μπορούν να υποστηρίξουν το θεολογικό επιχείρημα (εναντίον του ενδεχομένου να σκέφτονται οι μηχανές). Τέτοιες αντιρρήσεις έχουν διατυπωθεί συχνά στο παρελθόν και δεν ήταν ικανοποιητικές. Την εποχή του Γαλιλαίου υποστηρίχτηκε ότι τα κείμενα, «καὶ ἔστη ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη ἐν στάσει, ἕως ἠμύνατο ὁ Θεὸς τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν. καὶ ἔστη ὁ ἥλιος κατὰ μέσον τοῦ οὐρανοῦ, οὐ προεπορεύετο εἰς δυσμὰς εἰς τέλος ἡμέρας μιᾶς» (Ιησούς Ναυή, 10, 13) και «ὁ θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς, οὐ κλιθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος» (Ψαλμοί, 103, 5) επαρκούσαν για την διάψευση της Κοπερνικιανής θεωρίας. 

Με τις σύγχρονες γνώσεις μας το επιχείρημα φαίνεται μάταιο. Όταν η γνώση αυτή δεν ήταν διαθέσιμη, έκανε αρκετά διαφορετική εντύπωση. 

Ακόμη και με στοιχειώδεις γνώσεις Ορθόδοξης Θεολογίας μπορεί κανείς να δει σε αυτό το απόσπασμα ότι ο Turing είχε σαφώς κατανοήσει ότι αυτό που ονομάζουμε νοημοσύνη υπάρχει (ή μπορεί να υπάρξει) τόσο στη βιόσφαιρα συνολικά όσο και στο υλικό υπόστρωμα του κόσμου μας. Όχι μόνο στον άνθρωπο! Κατανοεί, δηλαδή, τη βαθύτερη σχέση όλων των Κτισμάτων με τον Δημιουργό που είναι ακριβώς η Νοημοσύνη. Ή, με άλλα λόγια και επιστρατεύοντας τον όρο από την καθ' υμάς Θεολογία, αυτό που συνέχει το Σύμπαν και αποκαλύπτει την ύπαρξη του Δημιουργού είναι οι Λόγοι των Όντων. Δείτε σχετικά στο: https://antifono.gr/logoi-ton-onton/. Αντιγράφω, για όσους δεν έχουν χρόνο να το διαβάσουν ολόκληρο, το παρακάτω συγκλονιστικό απόσπασμα (οι επισημάνσεις δικές μου) από κείμενο του Παύλου Κληματσάκη στο οποίο παρουσιάζει τις βασικές ιδέες του πονήματος του π. Νικόλαου Λουδοβίκου "Ευχαριστιακή Οντολογία":

Τί είναι οι λόγοι των όντων

Οι λόγοι των όντων είναι το άρρητο και υπερφυές θείο πυρ που ενυπάρχει στην ουσία των όντων [αυτό που προσδίδει στα όντα την ουσία τους], και το οποίο [ενυπάρχον] δεν είναι άλλο από τον Θεό Λόγο. (σελ. 85) Πρόκειται για άκτιστη, προσωπική και δημιουργική παρέμβαση του Θεού-Λόγου η οποία συνιστά τους λόγους των όντων. Όποιος γνωρίζει τους λόγους των όντων, μανθάνει «τις ο λόγος της καθ’ εκάστου ουσίας, φύσεως, είδους, σχήματος, συνθέσεως, δυνάμεως, ενεργείας, πάθους»...

... Ο Θεός διατελεί μεν κρυπτόμενος στους λόγους των όντων αλλά δια αυτών πιστοποιεί την ύπαρξή Του∙ αυτό αποτελεί για τους ευσεβείς την πιο πειστική απόδειξη περί Θεού. (σελ. 90) Ο Θεός είναι «αυτολογιότητα» και ως εκ τούτου ουσιοποιός και υπερούσιος οντότης. [είναι ίδιον του υπερουσίου να ποιεί ουσίες, ενούσια όντα] Ο Θεός είναι ποιητική αιτία πάσης ουσίας και δυνάμεως και ενεργείας. (σελ 91) Οι συγκεκριμένες λογικές δράσεις [δημιουργικές πράξεις] καθιστούν δυνατή και πραγματική την ουσία, τη φύση, το είδος, το σχήμα, τη σύνθεση, τη δύναμη την ενέργεια, το πάθος, αλλά και την ατομική σύσταση των όντων, έτι δε περαιτέρω και την προνοιακή και οικονομική σχέση του Θεού προς το καθ’ έκαστον ον.

Πρόταση για τη διοργάνωση εκδηλώσεων με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 20 ετών από την ίδρυση της ΕΠΕ

Αν επιθυμείτε να συμμετέχετε κι εσείς, συμπληρώστε τα στοιχεία σας από εδώ: https://forms.gle/51FJHPfhHhu7NrdY6

Τι είναι αλήθεια η Πληροφορική; Μήπως είναι η Επιστήμη των Υπολογιστών (Computer Science) όπως την ονομάζουν οι Αγγλοσάξονες; Κι αν έτσι είναι, τι είναι Υπολογιστής; Πώς φέρνουμε την Πληροφορική κοντά στην Κοινωνία; Εφοδιάζοντας τον καθένα με "μηχανάκια" και μαθαίνοντας τον να "πατάει τα πλήκτρα"; Ή μήπως πάμε ένα βήμα "πίσω" και για να διδάξουμε (διδάσκω = δίδω άσκηση)  όλη την Κοινωνία πώς να προγραμματίζει τους υπολογιστές, όπως επιδιώκουν πρωτοβουλίες όπως η Ώρα και η Εβδομάδα του Κώδικα σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο αντίστοιχα; 

Όλες αυτές οι προσέγγισεις είναι βάσιμες και σίγουρα ανταποκρίνονται σε κάποιες από τις όψεις της Επιστήμης μας. Ωστόσο, θεωρώ ότι υπάρχει μια όψη που παραμένει παραμελημένη... Ενώ θα έπρεπε να θεωρείται η σημαντικότερη! Μιλώ για τα θεμέλια της Επιστήμης μας, όπως τα διδαχθήκαμε στο μάθημα της Θεωρίας Υπολογισμού. Παρατηρήστε ότι παραμένουν τα ίδια από το 1936 οπότε και τα διατύπωσε ο Alan Turing. Και μάλλον θα μείνουν έτσι για πολλά χρόνια ακόμη αναδεικνύοντας ότι η τεχνολογία μπορεί να αλλάζει ραγδαία, οι βασικές, όμως, αρχές της Πληροφορικής, του Υπολογισμού, παραμένουν σταθερές από τότε που τις ανακαλύψαμε πριν από 85 χρόνια.

Παραμελημένα, όμως, δεν μένουν τα λογικά-θεωρητικά θεμέλια της Πληροφορικής. Παραμελημένοι παραμένουν και οι Πληροφορικοί στη χώρα μας. Αντί να αξιοποιηθούν οδηγούνται με διαρκώς αυξανόμενους ρυθμούς στην αναγκαστική μετανάστευση για καλύτερες συνθήκες εργασίας και σταδιοδρομίας. Μια χώρα που τρώει τα παιδιά της...

Ακριβώς για να αντιστραφεί αυτή η κατάσταση ιδρύσαμε το 2000 την Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας - ΕΠΕ (https://www.epe.org.gr) Φέτος συμπληρώνονται 20 χρόνια από την ίδρυσή της και θεωρώ ότι καθήκον όλων μας είναι να θέσουμε ως κεντρικό στόχο την ανάπτυξη και μετεξέλιξή της σε επίσημο επαγγελματικό φορέα του κλάδου με το μετασχηματισμό της σε ΝΠΔΔ εφόσον η Πολιτεία αρνείται πεισματικά, δεκαετίες, να ιδρύσει ένα Επιμελητήριο Πληροφορικής και Επικοινωνιών.

Η ΕΠΕ σαφώς και έχει έναν λόγο που έχει δυσανάλογη βαρύτητα σε σχέση με το πλήθος των μελών της. Ας στοχεύσουμε τη δεύτερη εικοσαετία μας να γίνουμε πολλές και πολλοί! Η πρώτη εικοσαετία ήταν η περίοδος γέννησης και ενηλικίωσης της ΕΠΕ σε επίπεδο στόχων και ιδεών. Η δεύτερη ας είναι η έξοδος της ΕΠΕ στην Κοινωνία και η ποσοτική της ανάπτυξη ώστε ΝΑ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΤΕΙ Η ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ!

Προτείνω, λοιπόν, με την ευκαιρία των 20στών γενεθλίων της ΕΠΕ, μια μορφή δράσης που θα μπορούσε να μας φέρει σε επαφή με πολλούς συναδέλφους και με την Κοινωνία. Να μας γνωρίσουν και να τους γνωρίσουμε. Να προσελκύσουμε νέα μέλη με όρεξη για προσφορά στον κλάδο και τη χώρα μας. 

Πρόκειται για μια δραστηριότητα σε μορφή θεατρικού παιχνιδιού που θα μπορούσε να γίνει οπουδήποτε και χωρίς να απαιτεί κανένα εξοπλισμό. Μόνο τη φυσική παρουσία των συμμετεχόντων και έναν εμψυχωτή που θα τους καθοδηγήσει στην ανακάλυψη των θεμελίων της Πληροφορικής και των Ψηφιακών Τεχνολογιών. Φτιάχνοντας με τα σώματα των συμμετεχόντων ένα n-bit calculator. Το παιχνίδι αυτό μπορεί να παιχτεί οπουδήποτε και από τον οποιονδήποτε.

Έχω ετοιμάσει μια μικρή προσομοίωση 8-bit σε Scratch για να παίξετε και μόνοι σας και να το δείτε ότι λειτουργεί. Έχει δοκιμαστεί με παιδιά και ενήλικες και λειτουργεί εξαιρετικά. Συχνά είδα στο βλέμμα των συμμετεχόντων αυτό που οι Αγγλοσάξονες ονομάζουν aha moment και θα απέδιδα με το Αρχιμήδειο ΕΥΡΗΚΑ!

Ιδού λοιπόν ο σύνδεσμος: https://scratch.mit.edu/projects/361326427

Διαβάστε τις σημειώσεις και τις οδηγίες πριν ξεκινήσετε. 

Νεκτάριος Μουμουτζής

nektar@ced.tuc.gr

Πρόεδρος ΕΔ ΕΠΕ (https://www.epe.org.gr)

Αν επιθυμείτε να συμμετέχετε κι εσείς, συμπληρώστε τα στοιχεία σας από εδώ: https://forms.gle/51FJHPfhHhu7NrdY6

The stonesoup: How computing shapes the Society of Sharing

Once upon a time there was a village...

This is the story that was enacted by primary and secondary students on 21-22 October, 2019 and teachers on 23 October, 2019 at the theater of Mikis Theodorakis, Chania, Greece within C3 training event "TIM Pilot" and E1 multiplier "First TIM National Event", organized by the TIM - Theatre in Mathematics Erasmus+ project (https://www.theatreinmath.eu/)

Having the pleasure to be the local organizer of these important events I had the opportunity to watch from inside how this story brings forth the value of sharing...

Reflecting on this deep learning experience, I realized that the "stone" in this beautiful story is the computer! And the village is the Society of Rare Resources, in which humans lived for centuries... The computer opened up the opportunity for everybody to offer her/his talents and knowledge to develop new hardware and software and by sharing it with the others, multiply the goods in our society and enrich our material and immaterial wealth so that everybody can be richer!

However, I think that not all people have realized the meaning of this magical stone yet... This is why we have the crisis expanding all over the world: Greediness of some people prevents the "soup" from reaching all humans on earth...

However, in response to this, the magical stone continues to trigger more and more offerings. Exposing the greedy more and more. Will they understand and change their attitude before the masses get angry? I do not know. But let us all, my fellow citizens of the Society of Sharing, continue our work and see what happens...

Το μέλλον των Πληροφορικών και της Πληροφορικής...

Εν όψει του εορτασμού της Ημέρας των Πληροφορικών (Αγίου Πνεύματος -Δευτέρα 17 Ιουνίου 2019 φέτος- όπως έχει οριστεί με απόφαση του ΔΣ της ΕΠΕ) έχω ήδη καταθέσει μια πρόταση προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδας (https://www.epe.org.gr/) για τη διοργάνωση μια εκδήλωσης όπου εισηγούμαι να προσκληθεί μεταξύ των άλλων και ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης με στόχο να συζητήσουμε ερωτήματα όπως "Τι είναι η Πληροφορική;" και "Ποιο είναι το μέλλον των Πληροφορικών;".

Μοιράζομαι μαζί σας, μια που θα έχετε το χρόνο να σκεφτείτε και κατά τη διάρκεια των διακοπών του Πάσχα, κάποιες σκέψεις για το μέλλον του "σιναφιού" μας. Οι σκέψεις αυτές εκκινούν από ένα πανθομολογούμενο γεγονός: Ολοένα και περισσότερο προωθείται ο προγραμματισμός υπολογιστών ως μια "δεξιότητα για όλους" (https://bre.is/wmRPeRXyJ), ανάλογη με τη δεξιότητα γραμματισμού (γραφή κι ανάγνωση)... Αν, λοιπόν, όλοι γνωρίζουν να προγραμματίζουν υπολογιστές, ποιος ο δικός μας ρόλος, ποια η επαγγελματική μας αποστολή, πώς θα "βιοποριζόμαστε"; Ή, μήπως, όπως διατείνονται κάποιοι, θα αναγκαστούμε να (αυτο)καταργηθούμε καθώς "όλοι θα ξέρουν να προγραμματίζουν υπολογιστές";

Ας δούμε καταρχήν μια ιστορική αναλογία: Οι δεξιότητες γραμματισμού, όταν πρωτοεμφανίστηκαν, αποτελούσαν προνόμιο και επτασφράγιστο μυστικό ενός ιερατείου. Προφανώς αυτό το ιερατείο δεν θα αντιμετώπισε θετικά την προοπτική του να μάθουν να γράφουν και διαβάζουν όλοι... Πραγματικά, ο εκδημοκρατισμός της γραφής και της ανάγνωσης (που ολοκληρώθηκε με την επινόηση της τυπογραφίας η οποία έκανε, σταδιακά, προσιτά τα βιβλία σε όλους) ανέτρεψε τους συσχετισμούς. Ωστόσο, δεν έπαψαν να υπάρχουν οι λογοτέχνες και οι φιλόλογοι! Έτσι, σήμερα μπορεί όλοι να ξέρουμε να γράφουμε και διαβάζουμε αλλά αυτό δεν καταργεί την ανάγκη για λογοτέχνες που θα συγγράψουν το κείμενα εκείνα που θα απολαύσουμε ως αναγνώστες. Ούτε καταργεί την ανάγκη των φιλολόγων που θα αναλύσουν τα λογοτεχνικά έργα και θα μας μάθουν να γράφουμε και να διαβάζουμε! Εν τέλει, ζούμε σε έναν κόσμο πολύ καλύτερο και πιο ορθολογικό από εκείνο της εποχής των ιερατείων...


Κατ' αναλογία οι βασικές δεξιότητες ψηφιακής γραφής και ανάγνωσης (προγραμματισμού) όχι μόνο δεν καταργούν την ανάγκη για Πληροφορικούς αλλά δημιουργούν και έναν καλύτερο κόσμο για όλους! Ωστόσο, θα πρέπει κι εμείς να ξεφύγουμε από λογικές "ιερατείου" και να κινηθούμε προς τη λογική "λογοτεχνών" και "φιλολόγων". Σκεφτείτε το λίγο:

• Ο λογοτέχνης διαφέρει από τον απλό γνώστη του γραπτού λόγο κατά το ότι γνωρίζει την τέχνη της μυθοπλασίας, της χρήσης της γλώσσας με δημιουργικό τρόπο, φτιάχνοντας "κόσμους" στους οποίους καλεί του αναγνώστες του να μεταφερθούν, να τους βιώσουν, και να πάρουν μαθήματα ζωής. Αντίστοιχα, ο Πληροφορικός-Λογοτέχνης της Νέας Εποχής είναι εκείνος ο οποίος γνωρίζει τις μεθοδολογίες και τα εργαλεία που του επιτρέπουν να δημιουργεί νέους ψηφιακούς κόσμους τους οποίους μπορούν να "εποικίσουν" οι "χρήστες". Κόσμους όπου η χρήση γλωσσών προγραμματισμού (κυρίως ειδικού σκοπού) τους επιτρέπει να εξελίσσουν και να αξιοποιούν αποτελεσματικά!
• Ο φιλόλογος πάλι διαφέρει κι εκείνος από τον απλό γνώστη του γραπτού λόγου κατά το ότι γνωρίζει σε βάθος τους "νόμους" της γλώσσας, μπορεί να αναλύσει τα έργα των λογοτεχνών, να τα διδάξει και να μάθει τους άλλους να αξιοποιούν αποτελεσματικά τη γλώσσα. Αντίστοιχα, ο Πληροφορικός-Φιλόλογος της Νέας Εποχής είναι εκείνος ο οποίος έχοντας βαθιά γνώση της Πληροφορικής αλλά και του κοινωνικών/παιδαγωγικών όρων για την ευρεία διάδοσή της ως "γλώσσας" μπορεί να μεταλαμπαδεύσει τις απαιτούμενες γνώσεις σε ευρύτερα τμήματα της κοινωνίας και να τα υποστηρίξει στην πορεία αξιοποίησης της Πληροφορικής. Είναι ο Πληροφορικός της Εκπαίδευσης, του Εμπορίου των Πληροφορικών Αγαθών, ο Σύμβουλος Πληροφορικής... Είναι εκείνος που δεν αναπτύσσει, κατά κύριο λόγο, ψηφιακά συστήματα αλλά διαμορφώνει τις κοινωνικές συνθήκες που επιτρέπουν την ορθολογική και τεχνικά άρτια αξιοποίηση και εξέλιξή τους!

Αυτές είναι οι σκέψεις που μοιράζομαι μαζί σας ευελπιστώντας σε έναν εποικοδομητικό διάλογο που θα καταλήξει, είμαι βέβαιος, σε μια αποκρυστάλλωση της επαγγελματικής μας ταυτότητας και την οριοθέτηση/διάκριση του Πληροφορικού έναντι όλων των υπολοίπων που "ξέρουν να προγραμματίζουν"...

Αν κάποια ή κάποιος επιθυμεί μια λεπτομερέστερη ανάλυση με πλήθος από άκρως ενδιαφέρουσες αναφορές: https://theconversation.com/the-promise-of-the-learn-to-code-movement-107836

Υπακοή: Η μεγίστη των Αρετών του Λαού μας...

Πολλοί προβληματίζονται έντονα με την "επαναστατική ησυχία" που επικρατεί στη χώρα μετά το συντριπτικό ΟΧΙ του Ελληνικού Λαού στις 5 Ιουλίου 2015. Ένα ΟΧΙ που δεν ανέμενε κανείς, ούτε καν εκείνοι που το προκάλεσαν για να δικαιολογήσουν την αποφασισμένη "κωλοτούμπα" τους...
Είναι, μάλιστα, χαρακτηριστικό ότι ο Αλέξης Τσίπρας, σε συνέντευξη που είχε δώσει λίγες μέρες πριν την εντυπωσιακή ετυμηγορία του Λαού, είχε δηλώσει ότι σε περίπτωση που έχανε το δημοψήφισμα θα υπέγραφε ό,τι του πρότειναν οι εκβιαστές των Βρυξελλών και στη συνέχεια θα οδηγούσε τη χώρα σε εκλογές. Ακριβώς δηλαδή ό,τι έκανε. Μόνο που ο λαός δεν είχε ψηφίσει ΝΑΙ... Και έκανε αυτό που έκανε διότι πολύ απλά δεν υπήρχε κανένα σχέδιο για την περίπτωση που ο λαός θα ψήφιζε ΟΧΙ. Οι κακές γλώσσες μάλιστα λένε ότι έκανε το δημοψήφισμα έχοντας κρυφές δημοσκοπήσεις ότι θα το χάσει ακριβώς για να ρίξει στο Λαό το φταίξιμο για την άτακτη υποχώρηση...

Όμως ο Λαός δεν του έκανε τη χάρη: Εν μέσω ωμών εκβιασμών, με κλειστές τις τράπεζες, με ορατή την απειλή Ουκρανοποίησης της χώρας (θυμηθείτε τις απίστευτες δηλώσεις Τσίπρα-Καμμένου στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας στις 3 Ιουλίου 2015, δύο μέρες πριν το δημοψήφισμα), έδειξε ότι παραμένει στις επάλξεις του αγώνα για μια Γνήσια Ελλάδα σε μια Γνήσια Ευρώπη!

Κι εκείνος, αντί να αδράξει την ευκαιρία και να πάρει αυτό το Όπλο που του έδωσε ο Λαός ανοίγοντας μια νέα σελίδα για την Ευρώπη, προτίμησε να υλοποιήσει την Στρατηγική της Ήττας που είχε προσχεδιάσει...

Και ο Λαός μας, αυτός ο Υπέροχος Λαός, μετά από την έκπληξή του για την ανεπάρκεια της πολιτικής ηγεσίας, οδηγήθηκε στις κάλπες στις 20 Σεπτέμβριου 2015.... Αξιολόγησε τις ικανότητες και την αξιοπιστία όλων των κομμάτων και επέλεξε "το μη χείρον βέλτιστον" αναδεικνύοντας εκ νέου στην εξουσία τον ΣΥΡΙΖΑ και τους Ανεξάρτητους Έλληνες δίνοντάς τους, ουσιαστικά, την εντολή να διαχειριστούν την ήττα... Μια ήττα που χρεώνεται, όπως αναφέρθηκε, αποκλειστικά στην ανεπάρκεια του πολιτικού προσωπικού της χώρας και ειδικότερα στην ανεπάρκεια του Πρωθυπουργού...

Ακολούθησαν τέσσερα χρόνια "επαναστατικής ησυχίας" όπως αναφέρθηκε στην αρχή αυτής της ανάρτησης. Σε αντίθεση με τα τέσσερα χρόνια "επαναστατικού αναβρασμού" (θυμηθείτε τις μεγαλειώδεις συγκεντρώσεις στο Σύνταγμα και το Κίνημα των Αγανακτισμένων, τις διαμαρτυρίες κατά τη διάρκεια των παρελάσεων κ.λ.π. κ.λ.π.) που έκαναν τους τότε κυβερνώντες να φτάσουν στο σημείο να επιχειρήσουν να κατεβάσουν το στρατό στους δρόμους για την καταστολή "όχλου"...

Πολλοί απορούν με αυτή την τετατρετή "ησυχία". Κάποιοι, μάλιστα, την εκλαμβάνουν ως δείγμα ιστορικού θανάτου του Λαού μας... Αγνοούν, προφανώς, την ιδιοπροσωπία του Λαού αυτού. Ενός Λαού που μπορεί να "σίγησε" επί τέσσερις αιώνες Τουρκοκρατίας για να λάμψει σε όλη την Ευρώπη με μια Επανάσταση που κινητοποίησε όλες τις φιλελεύθερες δυνάμεις παγκοσμίως...

Κατανοούσε και κατανοεί πάντοντε ο Λαός ότι χωρίς Εμπνευσμένη Ηγεσία δεν μπορεί να τα βάλει με το Θηρίο. Ανέκαθεν επέλεγε το δρόμο της Υπακοής (με τη Θεολογική έννοια του όρου) όταν οι ιστορικές περιστάσεις το απαιτούσαν. Έβρισκε καταφύγιο στα βουνά και τα απομονωμένα νησιά κι  «εκεί μέσα εκατοικούσε, πικραμένος, εντροπαλός, κι ένα στόμα εκαρτερούσε, “έλα πάλι” να του πει»...

Έτσι και σήμερα ο Λαός, καρτερεί... Καρτερεί την ευλογημένη εκείνη Ώρα, την Ώρα που θα σημάνουν οι Καμπάνες, οι Καμπάνες της Ανάστασης! Ας μεριμνήσουμε όσες και όσοι έχουμε συνείδηση της ιδιοπροσωπίας του Λαού μας να έρθει γρηγορότερα αυτή η Ευλογημένη Ώρα. Ας ενισχύσουμε εκείνες και εκείνους που θα μπορούσα να συγκροτήσουν μια Άξια Ελληνική Ηγεσία που θα οδηγήσει την Ελλάδα στον 21ο Αιώνα. Υπάρχουν άξιοι! Σε όλους τους πολιτικούς χώρους! Και πολύ περισσότεροι εκτός επισήμων κομμάτων... Ας τους αναζητήσουμε και ας τους ενθαρρύνουμε να κάνουν το Βήμα που απαιτούν οι Καιροί και επιτάσσει η Μοίρα του Λαού μας!

Περί επαναπατρισμού των Παλαιστινίων...

Βλέποντας τα όσα δραματικά συμβαίνουν στην πονεμένη Παλαιστίνη, δεν μπορώ να μη θυμηθώ ότι, όπως μαθαίνουν και στο σχολείο στο μάθημα της Ιστορίας, οι Παλαιστίνιοι είναι απόγονοι Κρητών αποίκων (Φιλισταίοι - Μινωίτες). 

Η πρώτη φορά που άκουσα γι΄ αυτό ήταν από συμφοιτητές μου στο Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών στο Ηράκλειο. Εκείνη την εποχή (1988-1992) είχαμε αρκετούς Παλαιστινίους που σπούδαζαν Πληροφορική. Άλλοι από τα κατεχόμενα (κυρίως Δυτική Όχθη) και άλλοι από την Ιορδανία όπου είχαν βρει καταφύγιο οι οικογένειες τους μετά την εισβολή-κατοχή της πατρίδας τους.

Πρόσφατα έμαθα ότι ο αείμνηστος Αραφάτ, όταν ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης Αθηναίων στις αρχές της δεκαετίας του '80, είχε τονίσει στην ομιλία του αυτή την καταγωγική συγγένεια Παλαιστινίνων και Κρητικών... Διερωτώμαι πώς εμείς οι σύγχρονοι Κρητικοί αντιμετωπίζουμε το δράμα των αδελφών μας Παλαιστινίων... 

Μια υπεύθυνη και με ιστορικές γνώσεις Κρητική Ηγεσία (ή μια διανοητικώς επαρκής κυβερνώσα Αριστερά) θα είχε ήδη φροντίσει να διατυπώσει μια ρηξικέλευθη πρόταση: Τον επαναπατρισμό όσων Αδελφών μας το επιθυμούν στην πατρίδα τους Κρήτη. Μια πρόταση που σίγουρα θα άλλαζε άρδην τα δεδομένα στο Μεσανατολικό και θα ανδείκνυε τη χώρα μας σε Μεγάλη Ηθική Δύναμη...

Περισσότερα για την Κρητική καταγωγή των Παλαιστινίων εδώ.